Dünya

Kazakistan’da protestolar: Kim hangi konumda?

Kazakistan’da 2 Ocak’ta Mangistau bölgesindeki Zhanaozen ve Aktau’da sıvılaştırılmış petrol gazına (LPG) artırım yapılmasının üzerine halkın …

Kazakistan’da protestolar: Kim hangi konumda?

Kazakistan’da 2 Ocak’ta Mangistau bölgesindeki Zhanaozen ve Aktau’da sıvılaştırılmış petrol gazına (LPG) artırım yapılmasının üzerine halkın başlattığı ve hükümetin istifasına karşın sürdürdüğü aksiyonların şiddete dönüşmesi, ülkede ve bölgede yeni bir devri başlattı.

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) yaptığı açıklamada, “Kazakistan’daki son olaylar ışığında, Kazakistan’da barış ve istikrara verdiğimiz değeri vurguluyor ve üye ülkemiz Kazakistan’la güçlü dayanışmamızı söz ediyoruz” tabirleri kullanılmış, lakin askeri takviye konusu gündeme gelmemişti.

Öte yandan üyeleri ortasında Rusya’nın da bulunduğu Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KGAÖ) Kazakistan’a barış gücü gönderme kararı aldı.

Aksiyonların şiddete dönüşmesindeki süreci, Türkiye’nin pozisyonunu, Rusya-Çin ve ABD’nin atılımlarını Eski Savaş Muhabiri Sedat Aral ve Siyaset Bilimci Oğul Tuna Cumhuriyet’e kıymetlendirdi.

“TALİBAN BAĞLANTISI TÜRKİYE’Yİ EKSEN DIŞINA ATTI”

Kazakistan’da devam eden olaylarda Türkiye’nin coğrafik ve politik olarak pozisyon alamayacağını anlatan Aral, “Dünya, Türkiye’yi devlet olarak olaylara ses çıkarması, tesir etmesi gereken bir pozisyonda görüyor. İktidarın Taliban üzere radikal İslam odaklar ile kurduğu kurumsal seviyedeki bağı, Türkiye’yi bu eksen dışına çoktan atmıştır” dedi.

Dünyadan arkası arkasına açıklamalar gelirken, ABD Kazakistan’daki olaylarda insan hakları ihlalini yakından takip ettiklerini belirterek, barış gücüne ait Rusya’ya bugün bir ihtarda bulundu. Hatta ülkedeki kurumlara el konulmasına taban hazırlayabilecek aksiyonları izlediklerini de belirtti.

“RUSYA, SOVYETLER’İN YANILGILARINI GÖZDEN GEÇİRİR”

Tüm bu protestolar sürerken Rusya ve ABD’nin pozisyonunu pahalandıran Aral, Rusya’nın bu tip olaylarda, Sovyetler’in 1979 Afganistan, Kafkasya, Çeçenistan işgalindeki kusurları gözden geçirerek hareket ettiğini söyledi.

Rusya’nın Kazakistan’da kurutmak istediği olgulara bakmakta yarar olduğunu belirten Aral, şunları kaydetti:

“Rusya öncelikle hem Çin hem de orta Asya’yı rahatsız etme gücüne ulaşan İslamcı guruplar ve bunları batıya bağlayan halkaları kırmak zorunda kalacaktır. Ben bu olaylarda Rusya’nın direkt tesiri olduğunu düşünmüyorum ama olaylar başladığında ‘ABD dayanaklı radikal İslamcı gurupların’ da sokağa ineceğini hesapladığını düşünüyorum. Böylelikle orta Asya ve Kazakistan da, hem ABD ve AB’nin çıkarları için destabilizasyon* yaratmakla misyonlu Gülen Cemaati üzere gurupların, hem de Suriye’den geri dönen Uygur, Kazak, Özbek vs. üzere radikal guruplardan da kurtulabileceğini düşünmüş olabilir.”

SIRADA KIRGIZİSTAN

Rusya’nın şuurlu davrandığını anlatan Aral, son olarak, “ABD’nin gecikmiş açıklamasına bakılırsa, ‘şirketler Amerikası’ Rusya’nın Kazakistan da oynadığı satrancın sonunda önemli kayıplar yaşayabileceğini düşünüyor. Kesin olarak da bu olacaktır. Rusya şu an için yabancı yatırımcılara dokunmayacaktır. Zira bana kalırsa sırada Kırgızistan var…” dedi.

ÇİN İÇİN KAZAKİSTAN NEDEN KIYMETLİ?

Çin ile bin 783 kilo metrelik hududu bulunan Kazakistan’ın Pekin için hayati bedele sahip olduğunu anlatan Tuna, şunları söyledi:

“Çin, ‘Tek Nesil, Tek Yol’ projesi ile güç transferini deniz yolu yerine kara yolu üzerinden sağlamaya çalışırken Orta Asya’nın, münasebetiyle kendisinin Avrupa ve Rusya’ya açılacağı kapı olan Kazakistan’a büyük ehemmiyet atfediyor. Ayrıyeten Kazak nüfus barındıran Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi’nin güvenliğini sağlamak için de ikili bağlantıların düzeyi önemli.”

Kazakistan’ın Pekin’e ekonomik ve ticari perspektif sunduğunu belirten Tuna, “Bütün bu bilgiler iki ülkenin bağlantılarını geliştirmesinde rol oynuyor. Kazakistan, Nazarbayev periyodunda Batı, Rusya ve Türkiye ile Çin ortasında istikrar kurmaya uğraş etti. Çin, 2016’dan bu yana ülkenin bilhassa güç ve altyapı kesimine milyar dolarlarca yatırım yaptı. Lakin bağların ilerlemesindeki en büyük mani Kazak kamuoyunda güçlü olan Çin zıtlığı. Uygur sıkıntısı ve Çin’in gün geçtikçe artan yatırımları Kazak halkı nezdinde büyük reaksiyona sebep oluyor” diye konuştu.

EKONOMİK KAYNAK ÇİN, POLİS RUSYA

Çin’in ekonomik kaynakları Kazak idaresine sunulurken, polisliği Rusya’nın yaptığı bir vazife paylaşımı olduğunu söyleyen Tuna, “Buna karşın kıymetli olan bir nokta, Pekin’in Rusya’yla birebir söylemi benimsemesi. 7 Ocak günü Xi Jinping, Tokayev’e ‘renkli ihtilal kisvesi altındaki dış müdahalelere karşı’ takviye kelamı verdi” tabirlerini kullandı.

Bölgede gelecekte beklenen muhtemel ihtimalleri kıymetlendiren Tuna, Orta Asya’nın son yıllarda büyük değişim yaşadığına dikkat çekti. Tuna’ya nazaran, Afganistan’dan apar topar çekilen Batılı kuvvetlerin bir hedefi Çin ve Rusya’yı buradaki durumla meşgul etmek ve istikrarsızlığı bu ülkelere yaymak olabilir. Gerçekten bugüne dek bölgenin en istikrarlı ve müreffeh ülkesi olan Kazakistan’ın bu derece kırılgan olduğunun ortaya çıkması gelecek ismine kıymetli bir işaret.

BÖLGEDEKİ YENİ SİYASİ GÜÇ

Tokayev’in Nazarbayev ve ilintili seçkinleri, oligarkları temizleyeceği; KGAÖ dayanağıyla hareketleri bastıracağının beklenebileceğine dikkat çeken Tuna, ülkenin 30 yıllık kazanımları ziyan görürken Türkiye ile münasebetlerin Nazarbayev iktidarındaki üzere sıcak olmayacağını öngördüğü belirtti. Öte yandan Kazakistan’ın ziyan gören itibarına karşı Özbekistan’ın bölgedeki yeni diplomatik ve siyasi güç olarak yükselmesi mümkün. Bölgede yükselen istikrarsız ve çatışma ortamının Rusya’yı askeri harcamalarını artırmaya iteceğini belirten Tuna, son olarak, “Ayrıca Kazak ve komşu halkların gözünde Rus imajının daha da kötüleşeceğini söylemek mümkün” tabirlerini kullandı.

YORUMLAR (İLK YORUMU SİZ YAZIN)

ÜYE GİRİŞİ

KAYIT OL